Phân tích nhân vật chị dậu trong trích đoạn tức nước vỡ bờ

Thứ sáu , 10/06/2016, 07:36 GMT+7
Đề: nhân vật chị dậu trong trích đoạn tức nước vỡ bờ (tắt đèn - ngô tất tố) đã đọng lại trong tâm hổn yêu văn, say văn của em những suy nghĩ và cảm xúc gì? Theo em, chị dậu có phải là nhân vật tiêu biểu cho những người nông dân giác ngộ cách mạng thời kì mặt trận dân chủ 1936 - 1939 hay không?

Ngô tất tố là nhà văn có vốn nho học khá sâu rộng, được sống nhiều ở làng quê, có tâm và có tài viết văn. Bởi vậy, năm 1937 tác phẩm tắt đèn của ông cho ra mắt trên báo việt nữ đã được sự ủng hộ nhiệt liệt của những độc giả yêu văn, say văn. Mặt khác, kiệt tác tắt Đèn còn đáp ứng được vấn đề thời sự nóng hổi trong thời kì mặt trận dân chủ: vấn đề nông dân, vấn đề sưu thuế. Cũng năm 1937, nạn lũ lụt hoành hành dữ dội đã làm cho nhiều nông dân tỉnh bắc ninh - quê hương của ngô tất tố lâm vào nạn chết đói khủng khiếp và nạn thất nghiệp tràn lan. Với trích đoạn tức nước vỡ bờ cũng như cả kiệt tác tắt đèn, ngô tất tô" đã thể hiện thành công sức sông tiềín tàng của người phụ nữ nông dân việt nam - chị dậu - đồng thời phản ánh được những mâu thuẫn trong xã hội lúc ấy.

Trước khi tìm hiểu chúng ta hãy đọc lại lời "tiểu dẫn' trong sách giáo khoa ngữ văn 8 (nxbgd - 1999). “sau khi cầm được món tiền bán con, bản chó ở nhà nghị quế” chị dậu tưởng rằng mình sẽ nộp xong "món nợ nhà nước", anh dậu sẽ được tha về, nào ngờ bọn hào lí cho biết chị còn phải nộp suất sưu của chú hợi (em ruột anh dậu) đã chết từ năm ngoái! Và tên thư kí dõng dạc cắt nghĩa “chết củng không trốn được sưu của nhà nước! (...) Nó chết tháng giêng, chứ nó chết tháng chạp củng vậy, bài chỉ làm rồi người ta không có chữa lại bao giờ, “khai tử” hay không “khai tử” mặc kệ! (...) Nó chết vợ con chưa có, ông lí cứ lấy vào thân nhân, chồng chị không nộp cho nó thì ai nộp?” Mặc cho chị tha thiết van xin, chúng cho 'khất một hôm nữa và đế cho anh dậu được về nhà kẻo bị trói cả ngày trong lúc ốm nặng thì chết mất, chúng vẫn trừng trộ dậm dọa, không tha cho anh. Quả nhiên đèm ấy anh dậu bị ngất xỉu đi như chết. Người ta vác anh đi rủ rượi như cái xác đem trả về cho chị dậu. Chị hoảng hốt lay gọi chồng và tìm mọi cách cứu chữa anh. Hàng xóm củng đến giúp chị. Cuối cùng anh đã dần tỉnh lại. Bà lão láng giềng đem đến cho chị bát gạo, bảo chị đem nấu cháo. Bên ngoài, tiếng đồng hồ báo hiệu quan sắp về làng đốc thuế, chị dậu muốn cho chồng húp ngụm cháo rồi mới tính đến việc đưa anh đi trốn. Nhưng nào có được ...!”.

Ngay lúc ấy, bọn tảy sai đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây thừng. Bằng những phẩm chất dịu dàng, có thể nhẫn nhục chịu đựng của người phụ nữ việt nam, chị dậu đã hết lời van xin: “nhà chúng cháu túng, lại phải đóng cả suất sưu của chú nó nữa, nên mới lôi thôi như thế chứ cháu đâu dám bỏ bễ tiền sưu của nhà nước đâu? Hai ông làm phúc nói với ông lí hãy cho chúng cháu khất...”, (...) "khốn nạn! Nhà cháu đã không có, dẫu ông chửi mắng củng đến thế thôi. Xin ông trông lại!”.

(...) “cháu van ông nhà cháu vừa tỉnh được một lúc, ông tha cho!”.

Thế nhưng những lời lẽ run run và thiết tha của chị dậu vẫn khó làm động lòng bọn cai lệ và người nhà lí trưởng bởi vì đây là bọn “đầu trâu mặt ngựa”. Qua đó chúng ta thấy rằng chị dậu là người phụ nữ thông minh: biết nhường nhịn kẻ bề trên cũng là một cách làm xoa dịu, cải biến hoàn cảnh xấu.

Và mâu thuẫn càng lên đến đỉnh điểm khi bọn tay sai “trợn ngược hai mắt”, “quát”, “thét” rồi “bịch luôn vào ngực chị dậu mấy bịch”. Trước tình hình diễn ra quá bế tắc và uất ức, chị dậu “không thể chịu được nữa liền liều mạng cự lại”: “chồng tôi đau ốm các ông không được hành hạ!”. Vì quá thương chồng trong cơn đau yếu, còn bị đánh đập tàn nhẫn nên chị dậu mới có hành động chông trả như vậy. Tuy nhiên, bọn ác ôn đó chảng những không chịu dừng tay mà còn “tát vào mặt chị một cái đánh bốp, rồi hắn cứ nhảy vào cạnh anh dậu”. Đến lúc này, bằng sức mạnh tiềm tàng của mình, chị dậu đã vùng dậy chống trả quyết liệt: “chị dậu nghiến hai hàm răng: mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem”. Trong truyện tam quốc diễn nghĩa của nhà văn la quán trung có kể về nhân vật trương phi trước khi giao chiến với kẻ thù thường “nghiến hai hàm răng”, đôi mắt “trợn ngược”, la quán trung miêu tả tính cách của một đấng nam nhi, một người anh hùng như thế là rất tự nhiên. Còn trong trích đoạn tức nước vỡ bờ này, ngô tất tố đã để cho chị dậu “nghiến hai hàm răng” trước bọn tay sai khiến cho độc giả hết sức bất ngờ. Xưa nay trong văn học việt nam, chúng ta hiếm khi bắt gặp hình ảnh nữ giới như vậy. Tuy nhiên, độc giả vẫn chấp nhận được và còn thú vị nữa!

Tính cách của chị dậu là thế đấy! Đối với những người hiền từ, chị có thái độ đối xử dịu dàng, mềm mỏng. Đối với bọn xấu xa, phi nhân tính, chị sẵn sàng “sấm sét ra tay”. Và thái độ xưng hô của chị dậu đối với bọn sai nha có sự thay đổi đến ... Một trăm tám mươi độ! Chị dậu xưng mình là “bà” và gọi bọn tay sai là “mày” sự đổi ngôi kì diệu này thế hiện thái độ khinh bỉ, căm phẫn của chị dậu đối với “kể bề trên”, đồng thời còn toát lên vẻ đẹp tuyệt vời của người phụ nữ việt nam “thà chết đứng còn hơn sống quỳ”.

Cơn phẫn nộ của chị dậu bỗng bốc cao hơn lửa cháy. Chị “túm lấy cổ” của tên cai lệ “ấn dúi ra cửa” làm hắn “ngã chỏng queo”. Những từ ngữ miêu tả này đã làm nổi bật “tinh thần phàn kháng gan dạ” của chị dậu trong lúc bị kẻ thù giày xéo, hành hạ tàn nhẫn. Cái tư thế ngang tàng, bất khuất của chị dậu đối lập với cái hình ảnh nhỏ nhoi, yếu hèn, “lẻo khoẻo” của tên cai lệ. Nhưng tên cai lệ vừa bại trận thì tên lí trưởng đã vào cuộc. Hắn “sấn sổ bước tới giơ gậy chực đánh chị dậu”. Chị dậu sẵn sàng tư thế để vào “hiệp hai". Nhanh như cắt, chị dậu nắm ngay được gậy của hắn. Hai người giằng co nhau, đu đẩy nhau, rồi ai nấy đều buông gậy ra, áp sát vào mặt nhau. Sức mạnh của chị dậu thời điểm này có thể so sánh với “chàng khổng lồ” trong các truyện cổ tích thời xưa. Hình tượng chị dậu hiện lên vừa mạnh khỏe vừa tươi sáng. Chị mạnh khỏe trong cuộc đấu tranh đơn độc, một mình mà "hạ gục" được hai đấng mày râu. Đồng thời chúng ta cũng thấy chị tươi sáng trong phẩm chất sẵn có của mình. Sức mạnh bất ngờ của chị được phát xuất từ “sức mạnh của tình yêu thương”. Chị yêu thương người chồng gầy yếu của mình đang bị cùm kẹp, ốm đau phải chịu

Cảnh đánh đập vì sưu thuế. Chị tận tình chăm sóc từng miếng ăn, thức

Uống cho chồng. Dù bữa rau, bữa cháo, bữa khoai, dù đói hay no, nghĩa vự tình chồng vẫn mãi keo sơn. Mặt khác, chị còn yêu thương đàn con thơ dại khi phải xa cha, khi chia lìa mẹ vì những lí do vô cớ. Tấm lòng người vợ, tấm lòng người mẹ của chị dậu đã thổi bùng lên ngọn lửa yêu thương, sưởi ấm không những ở trích đoạn này mà còn ở cả tiểu thuyết tắt đèn.

Xét cho cùng, thái độ chống trả quyết liệt của chị dậu đối với bọn phong kiến là một hành động đấu tranh tự phát, đơn côi và liều lĩnh: "thà ngồi tù. Để cho chúng nó làm tình làm tội mãi thế tôi không

Chịu được...”. Thái độ và hành động của chị dậu gợi chúng ta liên

Tưởng đến nhân vật anh pha trong tiểu thuyết bước đường cùng của nhà văn nguyễn công hoan: anh pha là “hình tượng nhân vật nông dân duy nhất có sự phát triển về ý thức đấu tranh chống kể thù giai cấp đòi quyển sống” trong dòng văn học hiện thực trước cách mạng tháng tám 1945. Anh pha đã từng nói trong truyện: “tôi thề rằng sẽ chiến đấu đến cùng”. Anh pha dám phang vào đầu tên nghị lại chiếc đòn gánh đi kèm một lời nguyền rủa “đồ ăn cướp”. Khi bị trói khiêng đi, cửa tù đang chờ đợi, anh pha vẫn “muốn nuôi trong lòng một mối hận nghìn năm”. Mặc dù anh pha có ý thức đấu tranh nhưng tính cách vẫn còn nhút nhát, yếu mềm,... Cuối cùng, thất bại là hậu quả tất yếu. Như vậy, cả nhân vật chị dậu trong tắt đèn (ngô tất tố”) lẫn anh pha trong bước đường cùng (nguyễn công hoan) vẫn chưa phải là nhăn vật tiêu biểu cho những người nông dân giác ngộ cách mạng thời kì mặt trận dân chủ 1936 - 1939.

Tóm lại, trong kiệt tác tắt đèn cũng như trong trích đoạn này, chị dậu là một hình tượng người phụ nữ nông dân đẹp trong đau khổ. Càng đau khổ, tâm hồn của chị dậu càng ngời sáng lung linh. Cứ mỗi lần di ngang cánh đồng sen mênh mông, bát ngát, nhìn những đoá hoa sen trong sạch giữa bùn nhơ, em chợt nhớ đến những phẩm chất thanh sạch, tinh khiết của chị dậu cũng như của biết bao người phụ nữ việt nam đáng yêu khác.

Ngày nay, sống dưới chế độ xã hội chủ nghĩa tràn đầy tinh thần nhân đạo và ưu việt, quyền trẻ em và quyền phụ nữ được pháp luật bảo vệ một cách thỏa đáng, chắc chắn sẽ không còn những người phụ nữ bất hạnh, khổ đau giống như chị dậu.

 

Nguồn: