Miêu tả nét đặc sắc phong nước trữ tình của thiên nhiên thông trong văn học

Thứ ba , 15/12/2015, 10:02 GMT+7
ĐỀ : Hai đoạn văn Sông nước Cà Mau và Vượt thác đều miêu tả cảnh sông nước. Em hãy nêu những nét đặc sắc của phong cảnh thiên nhiên được miêu tả ở mỗi đoạn văn và nghệ thuật miêu tả của từng tác giả.

1.      Mở bài:

*       Giới thiệu chung:

-  Đoạn văn Sông nước Cà Mau trích từ chương XVIII, truyện Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi.

-        Đoạn văn Vượt thác trích từ chương XI, truyện Quê nội của nhà văn Võ Quảng.

2.      Thân bài:

*       ở đoạn văn Sông nước Cà Mau:

a/ Những nét đặc sắc của phong cảnh thiên nhiên:

-        Là cảnh sông ngòi, kênh rạch vùng châu thổ miền Tây Nam Bộ, giáp với biển.

-  Kênh rạch chằng chịt như mạng nhện. Không gian rộng lớn, khung cảnh tràn ngập một màu xanh của trời, nước, rừng cây...

-  Sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển, cá rất nhiều... Hai bên bờ là rừng đước cao ngất như bức trường thành.

-        Chợ nổi họp trên sông, thuyền bè tấp nập, hàng hoá phong phú...

-        Đất mũi Cà Mau là mảnh đất lận cùng của Tổ quốc Việt Nam giàu và đẹp.

b/ Những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả:

-  Tác giả đã sử dụng một số biện pháp nghệ thuật thích hợp như: tả xen với kể, dùng nhiều điệp từ, đặc biệt là những từ chỉ màu sắc và trạng thái cảm giác.

-  Tác giả quan sát rất kĩ, miêu tả vừa bao quát vừa cụ thể, chú ý đến hình khối, màu sắc, âm thanh...

*       ở đoạn văn Vượt thác:

a/ Những nét đặc sắc của phong cảnh thiên nhiên:

-        Là cảnh sông nước miền Trung Trung Bộ (Quảng Nam, Quảng Ngãi... ).

-        ở vùng hạ lưu, sông Thu Bồn chảy giữa những bãi dâu xanh bạt ngàn.

-  ở thượng nguồn, sông có nhiều thác. Hai bên bờ sông là vách đá dựng đứng, nước chảy xiết.

-        Thuyền ngược dòng phải chống bằng sào, rất vất vả.

-  Dòng sông chảy quanh co dọc những triền núi cao sừng sững với những cây cổ thụ mọc trên sườn núi.

-  Qua nhiều lớp núi, đồng ruộng lại mở ra thoáng đãng...

b/ Những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả:

-  Phối hợp miêu tả cảnh vật thiên nhiên với hoạt động của con người đưa thuyền ngược lòng, vượt thác.

-  Đoạn văn sử dụng biện pháp so sánh và nhân hoá, làm cho khung cảnh thêm phong phú, sinh động

3.   Kết bài:

-  Hai đoạn văn đều tả cảnh sông nước. Một đoạn tả khung cảnh sông nước miền Tây qua đôi mắt của người ngồi trên thuyền xuôi từ sông ra cửa biển. Một đoạn tả cảnh sông nước miền Trung qua quan sát và nhận xét của người chống thuyền ngược dòng từ miền xuôi lên miền núi.

-  Cả hai đoạn văn đểu là những bức tranh thiên nhiên vô cùng đẹp đẽ.

-  Người đọc thêm yêu non sông gấm vóc và con người Việt Nam cần cù, dũng cảm.

II.        BÀi làm

Đoạn văn Sông nước Cà Mau trích từ chương XVIII, truyện Đất rừng phương Nam nổi tiếng của Đoàn Giỏi - một nhà văn chuyên viết về đề tài thiên nhiên và con người Nam Bộ. Những trang viết của ông mang đậm màu sắc hoang sơ của một vùng đất mới - mũi Cà Mau - mảnh đất cuối cùng của Tổ quốc Việt Nam giàu. đẹp. Có thể nói đây là xứ sở đặc biệt được tạo nên từ trăm ngàn sông rạch nối với nhau cùng với những rừng tràm, rừng đước bạt ngàn, tạo thành cái tên quen thuộc: u Minh.

Bài Vượt thác trích trong truyện Quê nội của nhà văn Võ Quảng - người con của dải đất miền Trung Trung Bộ. Bằng ngòi hút tài hoa, tác giả đã vẽ nên một bức tranh sinh động về dòng sông Thu Bồn thân yêu của quê hương mình. Tuy cả hai bài văn đều tả về con người và dòng sông quê hương nhưng ở mỗi bài văn, cảnh vật đều có những nét đặc sắc khác nhau.

Khung cảnh thiên nhiên trong Sông nước Cà Mau hiện lên thật sống động trước mốt người đọc, giúp chúng ta hình dung, ra rõ ràng vùng đất cực Nam với hệ thống kênh rạch chằng chịt như mạng nhện, len lỏi chảy qua những rừng tràm, rừng đước bạt ngàn để cuối cùng đổ vào sông Năm Căn rồi tuôn ra biển lớn.

Mũi Cà Mau được bao bọc trong một màu xanh bát ngát: Trên thì trời xanh, dưới thì nước xanh, chung quanh mình cũng chỉ toàn một sắc xanh cây lá...

Những tên đất, tên sông mộc mạc, dân dã, dễ gọi và dễ nhớ cũng nói lên được đặc điểm của vùng đất này. Rạch Mái Giầm hai bên bờ mọc toàn là thứ cây có lá giống như chiếc mái giầm. Kênh Bọ Mắt tụ tập không biết cơ man nào là bọ mắt, đen như hạt vừng... Kênh Ba Khía hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây... Còn như xã Năm Căn thì nghe nói ngày xưa trên bờ sông chỉ độc có một cái lán năm gian của những người tới đốn củi hầm than dựng nên, cũng như Cà Mau là nói trại đi theo chữtức khơ mâu tiếng Miên nghĩa là "nước đen”.

Thật hoang sơ và hùng vĩ là cảnh dòng sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng. Thuyền xuôi giũa dòng con sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận. Cây đước mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ,... loà nhoà ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai.

Bên cạnh bức tranh thiên nhiên là bức tranh sinh hoạt rất đặc trưng của vùng đất mũi: Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập... những cột đáy, thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn dập dềnh trên sóng... Năm Căn còn có cái bề thế của một trấn “anh chị rừng xanh” đứng kiêu hãnh phô phang sự trù phú của nó trên vùng đất cuối cùng của Tổ quốc.

Bao tình cảm mến yêu của nhà văn Đoàn Giỏi dành cho xứ sở này đã tuôn chảy theo ngòi bút, thể hiện trong từng câu, từng chữ, từng hình ảnh, âm thanh tiêu biểu và đặc sắc. Có thể nói đoạn văn Sông nước Cà Mau là một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp.

Để làm nổi bật ấn tượng trên đây, tác giả đã tập trung miêu tả khung cảnh thiên nhiên qua sự cảm nhận của thị giác và thính giác, đặc biệt là cảm giác về màu xanh bao trùm và tiếng rì rào bất tận của rừng cây, của sóng và gió. Màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ... Những màu ấy được dùng để tả sắc độ xanh khác nhau của các thế hệ cây đước từ non đến già. Nghệ thuật miêu tả tài tình của nhà văn vừa cho ta thấy được khung cảnh chung, vừa khắc

hoạ được những hình ảnh cụ thể, làm nổi rõ màu sắc độc đáo cùng với sự tấp nập, trù phú của vùng sông nước Cà Mau.

Đoạn văn Vượt thác của Võ Quảng viết về cảnh sông nước miền Trung. Miền Trung Trung Bộ là dải đất hẹp, địa hình phức tạp. Sông ở đây ngắn và chảy xiết, rất nhiều thác và bãi đá. Hành trình ngược dòng sông Thu Bồn trên chiếc thuyền nhỏ của mấy con người quả là vất vả và nguy hiểm. Tuy vậy, thiên nhiên hai bên sông vẫn có sức hấp dẫn lạ lùng đối với họ.

Trước tiên là hình ảnh những bãi dâu trải ra bạt ngàn đến tận những làng xa tít gợi cảm giác bình yên của làng quê. Sau đó, càng về ngược, vườn tược càng um tùm. Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước. Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt... Thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước.

Thiên nhiên như muốn thử thách ý chí và nghị lực của con người. Thuyền ngược dòng phải chống bằng sào, có khi suốt buổi phải chống liền tay không phút hở... NƯỚC từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng chảy đứt đuôi rắn... Dòng sông cứ chảy quanh co dọc những núi cao sừng sững. Dọc sườn núi, những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những cụ già vung tay hô đám con cháu tiến về phía trước.

Khung cảnh thiên nhiên trải dài theo hành trình ngược dòng sông của con thuyền nên rất phong phú. Song song với việc tả cảnh, tác giả tập trung miêu tả hình ảnh con người, nổi bật là nhân vật dượng Hương Thư trong cuộc vượt thác.

Các biện pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng có hiệu quả trong miêu tả ở đoạn này là phép so sánh và nhân hoá. So sánh thân hình của dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc thể hiện nét gân guốc, khoẻ mạnh và vững chãi của nhân vật. Còn nhận xét trông dượng giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ lại thể hiện vẻ dũng mãnh, tư thế hào hùng của con người trước thiên nhiên. Bên cạnh nghệ thuật so sánh và nhân hoá còn có nhiều hình ảnh tiêu biểu, chọn lọc, có khả năng gợi cảm cao khiến cho bài văn thêm sinh động.

Hai đoạn văn tả cảnh sông nước trên đây đều là những bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp. Cảnh sông nước bao la của miền Tây Nam Bộ; cảnh non nước hữu tình của miền Trung Trung Bộ cùng hình ảnh về những con người lao động cần cù và dũng cảm đã góp phần tạo nên vẻ đẹp phong phú của đất nước Việt Nam yêu dấu.

Nguồn: