Giải thích câu tục ngữ: “đi một ngày đàng, học một sàng khôn”

Thứ bảy , 14/05/2016, 03:22 GMT+7
Tục ngữ việt nam giàu có, óng ánh sắc màu trí tuệ. Nó đúc rút biết bao kinh nghiệm quý báu trong dân gian. Là bài học nhân sinh, là cách ứng xử... Nó dạy khôn, dạy khéo để làm người. Chỉ một chuyện học mà nhân dân ta có bao câu tục ngữ mang tính giáo dục sâu sắc. Một trong những câu tục ngữ đó là câu:

“đi một ngày đàng, học một sàng khôn”.

Chúng ta cần hiểu câu tục ngữ này như thế nào cho thật đúng và đầy đủ?

“một ngày”so với một năm là ngắn, một ngày trong một đời người trăm năm lại vô cùng cực ngắn. “đi một ngày đàng” đối với khách bộ hành thì quãng đường đi được có là bao? Thế nhưng nhân dân ta lại khẳng định là “học một sàng khôn”. “khôn” là điều hay, điều tốt, cái mới mẻ rất bổ ích đối với mọi người để mở mang trí tuệ, trau dồi nhân cách. “sàng” là công cụ lao động của nhà nông, đan bằng tre, nứa, dùng để sàng gạo. “sàng khôn” là biểu tượng chỉ khôi lượng kiến thức rất lớn, rất nhiều mà người bộ hành đã “học” được sau một hành trình “đi một ngày đàng”.

Tóm lại, câu tục ngữ có hai vế tương phản đôi lập với cách nói thậm xưng đi ít mà học hỏi được nhiều, qua đó khẳng định một chân lí, đề cao một bài học kinh nghiệm nhằm khuyên nhủ mọi người biết đi nhiều, học hỏi trong thực tế cuộc sống.

Tại sao “đi mội ngày đàng, học một sàng khôn” là hoàn toàn đúng? Học ở trường lớp, học trong sách vở, học thầy, học bạn. Chúng ta còn phải biết học hỏi trong thực tế cuộc sống rộng lớn của xã hội. Nhân dân là ông thầy vĩ đại của mỗi chúng ta. Học tập trong thực tế cuộc sống là phương thức học tập khoa học nhất: học đi đôi với hành, học tập gắn liền với lao động sản xuất và hoạt động xã hội. Nếu chỉ biết quanh quẩn trong bốn bức tường lớp học, cách học tập như thế đã xa rời cuộc sống, học sinh bước vào đời sẽ lúng túng, thiếu năng động. Cá không thể xa rời nước, chim không thể thoát li khỏi bầu trời, người đi học cũng vậy, học tập cũng không thể tách rời thực tế cuộc sống xã hội.

Đi rộng biết nhiều, “đi một ngày đàng” tầm mắt được mở rộng, thấy được bao cảnh lạ, tiếp xúc được nhiều người, nghe được bao nhiêu

Bói dưỡng năng lực tập làm văn 8

Điều ịiay lẽ phải của thiên hạ. Từ đó mà biết suy xét, xa lánh điều xấu, kẻ xấu, học tập cái hay, noi gương người tốt việc tốt; “học một sàng khôn” là như vậy.

“đi một ngày đàng, học một sàng khôn”là cách học tập và giáo dục kết hợp chặt chẽ giữa ba môi trường: gia đình - nhà trường - xã hội. Kiến thức sách vở được củng cố, khắc sâu. Sự hiểu biết được mở rộng và nâng cao. Cùng với trang sách học đường ta có thêm pho sách cuộc sống muôn màu muôn vẻ.

Những hoạt động của thầy và trò như ngoại khóa, cắm trại, đi tham quan là rất bổ ích. Nó đem lại nhiều sinh khí cho trường học. Học sinh được đến với đồng quê, nhà máy, danh lam thắng cảnh... Mà yêu thêm nhân dân lao động, tự hào với quê hương đất nước. Đi hội lim, ta thấy được cái hay của câu hát “liền anh liền chị...”, “bèo dạt mây trôi...” Của làn điệu dân ca quan họ tuyệt vời. Đến với đền hùng là trở vẹ cội nguồn, lòng ta xôn xao về bài ca tình nghĩa:

“ai về phú thọ cùng ta nhớ ngày giỗ tổ tháng ba mồng mười dù ai đi ngược về xuôi nhớ ngày giỗ tổ mồng mười tháng ba”.

Đến với ba đình lịch sử, viếng lăng bác hồ, xúc động trước cuộc đời cách mạng sôi nổi, phong phú của lãnh tụ, mỗi học sinh chúng ta mới thấy hết cái hay của vần thơ viễn phương:

“ngày ngày mặt trời đi qua trên lãng thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ”.

(viếng lăng bác)

Thi hào nguyễn du đã từng viết: “nghe khúc hát thôn quê mới học được lời nói trong nghề trồng dâu, gai”. Văn hào go-rơ-ki tuy chưa bước qua ngưỡng cửa trường đại học, nhưng nhờ tự học mà trở thành một danh nhân văn hóa thế giới, ông đã từng nói: “dòng sông vôn-ga và thảo nguyên mênh mông là những trường đại học của tôi”.

“đi một ngày dàng, học một sàng khôn”là một bài học vô cùng sâu sắc đối với mồi người. Sau thời cắp sách là thời làm ăn và tự học; học trong công việc, học trong cuộc đời. Và có đi đường, có sống nhiều, lăn lộn với đời mới biết đường đi khó, lắm thử thách gian nan. Phải có quyết tâm vượt khó, có bản lĩnh chiếm lấy tầm cao để thực hiện hoài bão của mình:

“đi đường mới biết gian lao núi cao rồi lại núi cao trập trùng núi cao lên đến tận cùng thu vào tầm mắt muôn trùng nước. Non”.

(đi đường -hồ chí minh) câu tục ngữ trên cho ta thấy đầu óc thực tế của người lao động. Nhân dân ta hiếu học, nhưng thuở xưa, mấy ai được cắp sách đên trường? Cho nên trong dân gian lưu truyền nhiều câu tục ngữ đề cao việc học hỏi trong thực tế cuộc sống:

-  đi một buổi chợ, học một mớ khôti.

-  qua một chuyến đò ngang, học một sàng mới lạ.

Ỡ nhà nhất mẹ nhì con ra đường lắm kể còn giòn hơn ta.

Trên con đường học tập đi tới một ngày mai tươi đẹp, học sinh ehúng ta phải chăm chỉ, cố gắng, coi “sách vở là vũ khí, lớp học là chiến trường” như a-mi-xi đã dạy. Phải khắc sâu vào trái tim: “không thầy đố mày làm nên”, “học thầy không tày học bạn”. Phải coi trọng lời khuyên của ông bà cha mẹ: “đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Chỉ có điều là phải khiêm tốn, biết quan sát, lắng nghe, biết suy ngẫm thật, giả, tốt, xấu... Thì việc học hỏi trong thực tế cuộc sống mới thu được nhiều điều “khôn” mà ta hằng mong muốn.

Nguồn: